Tính tương thích sinh học tạo nên sức mạnh của mô hình: Sự thành công của mô hình nuôi kết hợp này bắt nguồn từ tính tương thích cao giữa ba đối tượng nuôi.

Về thức ăn: Cá nâu là loài ăn tạp với phổ thức ăn chính là tảo, mùn bã hữu cơ và thức ăn thừa, do đó không cạnh tranh trực tiếp nguồn thức ăn công nghiệp của tôm sú.

Về không gian sống: Ba loài chiếm lĩnh các tầng nước khác nhau - tôm và cua xanh chủ yếu sống ở tầng đáy, trong khi cá nâu hoạt động ở tầng giữa, giúp giảm thiểu xung đột về không gian ao.

Về môi trường: Cả ba loài đều thích ứng tốt trong môi trường nước lợ (độ mặn 10 - 25‰), tạo ra một chu trình tuần hoàn dinh dưỡng nội tại. Chất thải từ tôm trở thành nguồn thức ăn cho cá nâu, hoạt động của cá nâu giúp làm sạch môi trường sống cho tôm, còn cua xanh đóng vai trò “dọn dẹp” ao nuôi.

Tham quan mô hình nuôi ghép tôm sú, cua xanh và cá nâu thương phẩm trong ao

Lợi ích kép (Kỹ thuật và kinh tế): Lợi ích kỹ thuật quan trọng nhất là sự cải thiện rõ rệt về chất lượng nước. Cá nâu ăn mùn bã hữu cơ và thức ăn thừa, cua xanh dọn dẹp xác tôm bệnh và vỏ tôm lột, giúp giảm thiểu sự tích tụ chất thải ở nền đáy. Nhờ đó, các thông số môi trường như pH và oxy hòa tan được ổn định, đồng thời giảm áp lực bùng phát các mầm bệnh nguy hiểm.

Hiệu quả kinh tế ấn tượng: Mô hình “Nuôi ghép các đối tượng thủy sản nước lợ thương phẩm trong ao thích ứng với biến đổi khí hậu” với tổng quy mô 4 ha, gồm 6 hộ dân tham gia tại 3 xã: Tịnh Khê (2 ha, 4 hộ), An Phú và Vạn Tường (2 ha, 2 hộ). Sau gần 4 tháng nuôi, kết quả thu được khả quan: Tôm sú: 40 con/kg, tỷ lệ sống 60%; Cá nâu: 200g/con, tỷ lệ sống 70%; Cua xanh: 300g/con, tỷ lệ sống 60%. Doanh thu bình quân khoản: 450 triệu đồng/ha/vụ.

Ông Dương Văn Viện ở xã Tịnh Khê, một trong những hộ tham gia mô hình, phấn khởi chia sẻ: “Mô hình này đạt hiệu quả kinh tế khá cao. Sau 4 tháng, tôi chọn bắt cá lớn đạt trọng lượng để bán trước. Đến nay đã thu hoạch 900kg cá nâu, 1,2 tấn tôm sú, 900 kg cua xanh, thu về trên 600 triệu đồng. Trừ chi phí sản xuất, lợi nhuận trên 250 triệu đồng, mà cá và tôm vẫn còn một số dưới ao chưa thu hoạch hết”.

Ông Viện cũng nhấn mạnh những ưu điểm nổi bật: “Quá trình nuôi rất thuận lợi, môi trường không bị ô nhiễm do cá nâu ăn sạch thức ăn thừa của tôm và rong rêu trong ao, cua ăn dọn xác tôm bệnh và vỏ tôm. Nhờ đó không xảy ra dịch bệnh gây hại, tôm và cá lớn nhanh”.

Theo ông Đỗ Thanh Dung cán bộ kỹ thuật, Trung tâm Khuyến nông trực tiếp chỉ đạo mô hình cho biết “Mặc dù mô hình mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đi kèm với các thách thức kỹ thuật đòi hỏi phải được quản lý chặt chẽ: mật độ nuôi, môi trường, kiểm soát dịch bệnh. Để tối ưu hóa hiệu quả, người nuôi cần tuân thủ quy trình kỹ thuật: Thiết kế ao nuôi diện tích: 2.000 - 5.000 m². Hệ thống sục khí đầy đủ, đảm bảo oxy hòa tan luôn trên 5 mg/l. Con giống của cả ba loài phải được lựa chọn từ các cơ sở uy tín và đã qua kiểm dịch. Mật độ thả khuyến cáo: Tôm sú: 12 con/m², cỡ tôm P15; Cá nâu: 0,5 - 1 con/m², kích cỡ cá ≥ 5 cm/con; Cua xanh: 0,5 con/m², kích cỡ ≥ 2 cm/con.

Sau gần 4 tháng nuôi, trọng lượng bình quân tôm sú đạt 40 con/kg, cá nâu đạt 200g/con, cua xanh đạt 300g/con

Ông Trần Đình Tiến, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Tịnh Khê cho biết: “Toàn xã Tịnh Khê hiện có hơn 31,5ha diện tích nuôi trồng thủy sản nước mặn lợ, mô hình nuôi ghép tôm sú, cá nâu và cua xanh tại hộ ông Hà Văn Viện là mô hình nuôi xen ghép đầu tiên tại địa phương. Qua đánh giá, mô hình đã cho hiệu quả kinh tế cao trên cùng một đơn vị diện tích. Chính vì vậy, để phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững thời gian tới Trung tâm sẽ tham mưu UBND xã Tịnh Khê quan tâm chỉ đạo, tuyên truyền và xây dựng kế hoạch cụ thể để nhân rộng những mô hình nuôi luân canh, xen ghép các đối tượng mới như: cá đối mục, cá măn hoặc cá dìa, cua xanh với tôm để tạo sản phẩm nuôi đa dạng, có chất lượng và giá trị”.

Mô hình nuôi ghép tôm sú, cá nâu và cua xanh mang lại lợi ích kép về kinh tế và môi trường. So với các mô hình đơn canh, mô hình này thể hiện tính bền vững cao hơn, giúp đa dạng hóa sản phẩm, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận. Tuy nhiên, để thành công, người nuôi cần có trình độ quản lý kỹ thuật tốt, đặc biệt trong việc kiểm soát mật độ, thời điểm thả giống và các thông số môi trường. Khi được vận hành đúng quy trình, đây chính là giải pháp hiệu quả cho nuôi trồng thủy sản bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu như hiện nay./.